 |
Van archiefdienst naar Regionaal Historisch Centrum door Eric Spaans, interim-manager RAA |
|
Het Regionaal Archief Alkmaar (RAA) bevindt zich in een belangrijke fase van zijn bestaan. Binnen een jaar krijgt het Archief een nieuw bestuur, een nieuwe directeur en een aantal nieuwe medewerkers en zullen de eerste, voorzichtige schreden worden gezet op het pad dat zal leiden tot een omvorming van het Archief tot een Regionaal Historisch Centrum. In deze bijdrage geeft interim-manager Eric Spaans, sinds juli 2000 werkzaam bij het Archief, enige achtergrondinformatie bij deze ontwikkelingen. In 1992 werd de ontwikkeling van het Gemeentearchief Alkmaar tot streekarchief, een ontwikkeling die al in 1975 was ingezet, geformaliseerd. Het Gemeentearchief werd een onderdeel van het Samenwerkingsverband Noord-Kennemerland (SNK) en de naam werd gewijzigd in Regionaal Archief. Met de verhuizing naar Alkmaar-Noord kreeg het Archief de beschikking over een zeer ruim en goed toegerust depot. Mede door de aansluiting van gemeenten uit het noordelijk deel van Noord-Holland groeide het Archief uit tot een van de grotere regionale archiefdiensten in ons land. In de afgelopen jaren zijn landelijk een aantal ontwikkelingen ingezet op het gebied van archiefbeheer, automatisering en de uitvoering van de dienstverlening. Deze veranderingen zijn door de staatssecretaris voor Cultuur, Rick van der Ploeg, geformuleerd in zijn notitie Cultuur als confrontatie. Daarin schrijft hij onder meer over een kwaliteitszorgsysteem voor archieven en een verdere ontsluiting en beschikbaarstelling van archieven met behulp van de computer. Het komt er op neer de archieven en verzamelingen (nog) beter te ontsluiten en beschikbaar te stellen voor lokaal en regionaal historisch onderzoek voor een zo breed mogelijk publiek. Met name het onderwijs wordt daarbij nadrukkelijk genoemd. Samenwerking is het sleutelwoord voor het optimaal gebruik van de cultuurhistorische schatten. Een dergelijke samenwerking krijgt op verschillende plaatsen al gestalte in de vorm van het samenvoegen van rijks- en gemeentearchieven in de provinciale hoofdsteden. Op deze manier worden z.g. Regionale Historische Centra gevormd. Vanuit het provinciaal bestuur wordt deze ontwikkeling van harte ondersteund. |
|
Inmiddels hebben zowel het Dagelijks als het Algemeen Bestuur van het SNK zich positief uitgesproken over het voornemen het Regionaal Archief om te vormen tot een Regionaal Historisch Centrum voor Alkmaar en wijde omgeving. Bij het Regionaal Archief bestonden al plannen om meer aandacht te besteden aan de primaire taken van het Archief, zoals een betere toegankelijkheid van de archieven, meer aandacht voor het conserveren en behouden van de archieven en meer aandacht voor historisch onderzoek. Door gebrek aan formatie kon hier beperkt uitvoering aan worden gegeven. Toch slaagde het Archief er nog in een aantal zeer geslaagde activiteiten te organiseren, zoals bijvoorbeeld de festiviteiten en publicaties rondom de herdenking in 1999 van de Engels-Russische inval van 1799 en rondom het 100-jarig bestaan van het Archief in 2000. Ook met de toepassing van de informatietechnologie slaat het Regionaal Archief zeker geen slecht figuur, getuige de veel geraadpleegde internetsite en de snelheid waarmee gewerkt wordt aan het beschikbaar stellen van inventarissen, prenten, kaarten en catalogi via internet. De ontwikkeling in de richting van een Regionaal Historisch Centrum was voor de medewerkers eigenlijk vanzelfsprekend. Zij hadden al eerder uitgesproken meer te willen investeren in educatie en in het stimuleren van het gebruik van het historisch ergoed dat in het depot ligt opgeslagen. De keuze voor deze ontwikkeling is geen gemakkelijke, omdat voorbeelden van dergelijke centra nog nauwelijks bestaan in Nederland. Een Regionaal Historisch Centrum moet een historisch kennis- en informatiecentrum zijn waar onderzoek gedaan wordt, en waar historische interesse ontwikkeld en gestimuleerd wordt. Er zal meer dan in het verleden aandacht worden gegeven aan een intensieve samenwerking met bijvoorbeeld historische verenigingen en onderwijsinstellingen, een actievere benadering van het publiek, het stimuleren van de intersse in en de studie naar lokale en regionale geschiedenis, ook bij mensen die op dit moment niet de weg naar het Archief weten te vinden. En dat allemaal zonder de traditionele taken van het Archief - het bewaren, beheren en toegankelijk maken van archieven en collecties - te veronachtzamen. Onderdeel van deze ontwikkeling zou kunnen zijn, dat het Archief op den duur weer verhuist naar de binnenstad van Alkmaar en bijvoorbeeld in de buurt van het Museum en de Openbare Bibliotheek gehuisvest wordt. Maar anders dan de lokale pers doet geloven, zijn dit slechts ideeën, en nog lang geen concrete plannen. Bovengenoemde doelstellingen, geformuleerd in samenspraak met de medewerkers, zijn door het bestuur met enthousiasme aanvaard. Van belang is nu dat de formatie van het Archief op peil gebracht wordt. De werving voor een nieuwe directeur is gestart. Verder komen er nog enkele medewerkers die zich vooral met educatieve taken gaan bezighouden. Samen met de andere medewerkers zullen zij vorm en inhoud aan het Regionaal Historisch Centrum gaan geven. Bestuurlijk gezien wordt het Archief los gemaakt van het SNK. Het Archief krijgt een klein dagelijks bestuur, waarin bestuurders gaan zitten die een directe binding met he Archief hebben, bijvoorbeeld omdat zij in hun gemeente portefeuillehouder cultuur zijn. Afgesproken is ook, dat de gemeente Alkmaar de voorzitter van het bestuur levert, zodat ook de bestuurlijke lijn tussen het dagelijks bestuur van Alkmaar en het management van het Archief een stuk korter wordt dan thans het geval is. Uit dit alles blijkt dat het Regionaal Archief een interessante toekomst wacht. De inhoudelijke veranderingen zullen niet snel gaan, maar wel gestaag. Hopelijk kunnen we over vijf jaar zeggen, dat het Regionaal Archief zich ontwikkeld heeft tot een van de grotere en interessantere Regionale Historische Centra van ons land. Bron: Eric Spaans, 'Van archiefdienst naar Regionaal Historisch Centrum', Archivaria. Nieuwsbrief van het Regionaal Archief, jaargang 14 (2001), nummer 1. Een uitgave van het Regionaal Archief te Alkmaar speciaal voor contribuanten van de stichting Vrienden van het archief van Alkmaar en omgeving. |